پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ شهید حسین همدانی (1329-1394) زاده‌ی آبادان، مبارز دوران نهضت اسلامی و از پاسداران نسل اول سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که در جنگ‌های کردستان، عراق و سوریه حضور داشته است.

سردار همدانی در کنار حاج احمد متوسلیان، شهید محمدابراهیم همت و شهید محمود شهبازی از بنیانگذاران تیپ 27 محمد رسول‌الله(ص) شناخته مي‌شود. سردار همدانی در دوران پس از جنگ مسئولیت‌های متعددی در سپاه و بسیج داشته است. فرماندهي سپاه پاسداران همدان، فرماندهی لشکر 27 محمد رسول‌الله(ص) و سپاه تهران و مشاور فرمانده کل سپاه، بخشی از مسئولیت‌های اوست. سردار همدانی سال 1390 به عنوان فرمانده راهبردی در ميدان نبرد سوريه حاضر شد. او در آن‌جا به «ابووهب» معروف بود. گفته مي‌شود تشکیل گروه‌های دفاع مردمی ایده‌ او برای نجات سوریه از بحران بوده است. حاج حسین همدانی روز 16 مهر 1394 در مسیر استان حما در جنوب شرقی حلب به شهادت رسید. از او به عنوان «بزرگ‌ترین فرماندهان جنگ سوریه»، «نابغه‌ جنگ‌های ناهمتراز در غرب آسیا» و «مرد شماره 2 سپاه» ياد مي‌شود.

این نوشتار با گذری کوتاه بر زندگانی سردار حاج حسین همدانی، ابعاد سیاسی – اجتماعی حیات وی را بازخوانی می‌کند.

تولد و کودکی

حسين همداني 24 آذر 1329 در آبادان متولد شد. نام خانوادگي او در شناسنامه شاه‌کوهي همداني و اصالتاً اهل همدان بود. پدرش علي شاه‌کوهي، کارگر فني پالايشگاه نفت آبادان و مادرش گوهرتاج چراغ‌نوروزی بود. خانواده‌ همداني بعد از فوت پدر در سال 1335 به همدان، زادگاه اجدادي‌شان مهاجرت کردند.

حسین در 7 سالگی به مدرسه رفت. در همین دوره به دلیل وضعیت مالی خانواده در کنار تحصیل مشغول به کار شد. تحصیلاتش را تا اول دبیرستان ادامه داد و در این مقطع به دلیل مشکلات مالی مجبور به ترک تحصیل شد.

خانواده‌ همدانی سال 1346 به تهران مهاجرت کرد و در محله‌ جوادیه ساکن شد. در این دوره حسین در یک باطری‌سازی در میدان قزوین مشغول به کار شد و تحصیلاتش را در مدرسه‌ شبانه‌روزی نازی‌آباد ادامه داد. سال 1350 خدمت سربازي خود را در تيپ 55 هوابرد ارتش در شيراز گذراند. او بعد از پايان دوره‌ سربازي ديپلم گرفت. همداني سال 56 با پروانه چراغ نوروزي دختردايي خود ازدواج کرد و به همدان بازگشت.

حضور در جنگ ایران و رژیم بعث

تابستان 1359 با آغاز تحرکات زمینی رژیم بعث در مرزهای ایران، همدانی در سرپل ذهاب و پاسگاه مرزی تیله کوه مأمور به خدمت شد. او در جلسه‌ای با حضور علی صیاد شیرازی به عنوان فرمانده عمليات غرب، ابوشريف (عباس آقازمانی) فرمانده عمليات سپاه کشور، مرتضي رضايي فرمانده کل وقت سپاه، محمد بروجردي، احمد متوسليان و ابوالحسن بنی‌صدر رئیس جمهور وقت، استقرار تانک‌های بعثی در مرز را گزارش داد، با این حال بنی‌صدر گفته بود: «آن‌ها فقط ماکت هستند.»[5]

اسفند 1359 با انتصاب محمود شهبازی به فرماندهی سپاه همدان، حسين همداني مسئول تدارکات سپاه همدان شد.[6] در همین دوره او فرماندهی عملیات سرپل ذهاب (شهیدان رجایی و باهنر) را بر عهده داشت.[7] آبان 1360 همدانی در پایه‌گذاری تيپ 27 محمد رسول‌الله، احمد متوسليان، محمدابراهيم همت و محمود شهبازي را همراهی کرد. در اولين عمليات اين تيپ براي آزادسازي خرمشهر، همداني جانشين شهبازي قائم مقام تیپ 27 بود. خرداد 1361 با تصمیم اعزام تیپ 27 به جنوب لبنان، همدانی قصد همراهی با متوسلیان را داشت اما فضل‌الله محلاتی مانع رفتن او شد.[8]

حسین همدانی تابستان 1361 اولین فرمانده تيپ 32 انصار بود. سال 1364 علی شمخاني فرمانده وقت نيروي زميني سپاه، فرماندهی لشکر قدس گيلان را به همدانی سپرد. او فرماندهی این لشکر در عمليات‌هاي کربلاي 4 و 5 را بر عهده داشت. سال 1366 همدانی به معاونت عملیات قرارگاه قدس منصوب شد. او در این دوران برای شناسایی منطقه‌ عملیاتی والفجر 10 که قرار بود در حلبچه و سلیمانیه انجام شود، دو ماه را در کردستان عراق گذراند.[9] حاج حسین همداني را در کنار شهید صياد شیرازی از اولين کساني مي‌دانند که 2 مرداد 67 در عمليات مرصاد حاضر بود.[10] او در عملیات‌های بیت‌المقدس و کربلای 5 دوبار از ناحیه‌ پا دچار مجروحیت شده بود.

مسئله‌ سوريه

13 دی 1390 سردار حاج حسین همدانی به درخواست سردار قاسم سلیمانی و حکم سردار عزیز جعفری فرمانده وقت سپاه در سوريه حاضر شد. از او در این دوران به عنوان فرمانده‌ راهبردی سوریه یاد می‌شود. به گفته‌ی حاج حسین همدانی در آن زمان بیش از 75 درصد سوریه در اشغال تروریست‌های مسلح بود و فقط 25 درصد از آن دست حکومت مرکزی باقی مانده بود. همچنین منابع خبری از سازماندهی 110 هزار نیرو توسط جیش‌الحر خبر می‌دادند و کارشناسان سیاسی سقوط حکومت بشار را پیش‌بینی می‌کردند.

حاج حسین همدانی دلیل حضور ایران در بحران سوریه را با تعبیری از آیت‌الله خامنه‌ای پاسخ داده بود: «عمق استراتژی ما سوریه است.» او معتقد بود: «سوریه تنها کشوری است که در جبهه‌ مقاومت باقی مانده و تنها کشوری است که علی‌رغم تمام تلاش‌های آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها و کشورهای عربی، حاضر نشد با رژیم اشغال‌گر قدس مذاکره کند.»[13]

مرحله‌ اول مأموريت حاج حسین همدانی در سوريه در سال 93 به پايان رسيد. همدانی پس از بازگشت، فرماندهی قرارگاه امام حسین(ع) را به عهده گرفت. این قرارگاه مسئولیت سازماندهی نیروهای رزمنده اعزامی به سوریه را بر عهده داشت. بعد از بازگشت او، رهبر انقلاب در دیداري از اقدامات او تشکر کرده و گفته بود: «من هر شب در نماز شما را با اسم دعا می‌کردم.»[14] حسین همداني در دوران حضور در سوريه سندي راهبردي براي خروج سوريه از بحران تدوين کرد. اين سند پنج بخش نظامی، امنیتی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی داشت. طرح او مورد موافقت آيت‌الله خامنه‌اي قرار گرفت. همچنین نيروهاي نظامي زير نظر همداني هسته‌ اوليه‌ تشکيلات دفاع وطني سوريه مشهور به قوات الدفاع الوطني بودند.[15]

شهادت

مهرماه 1394 سردار همدانی به همسرش اطلاع داد با طرح او برای آینده‌ سوریه موافقت شده است و باید برگردد.[16] احتمالاً منظور او فراهم شدن زمینه‌های اجرایی بخش‌های مختلف همان طرح اولیه‌ای بوده است که تنها ابعاد نظامی و امنیتی‌اش اجرا شده بود.[17] اما ساعت 16 پنجشنبه 16 مهر 1394 سردار حسین همدانی به همراه سه سرنشین خودرواش در جاده‌ خناصر – اثریه در جنوب شرق حلب در مسیر استان حماء شهید شد. ابتدا پایگاه خبری المیادین نزدیک به دولت سوریه این خبر را منتشر کرد و ساعتی بعد روابط عمومی سپاه در بیانیه‌ای شهادت سردار حسین همدانی را تأیید نمود. روابط عمومي سپاه در اطلاعيه‌اي که به اين مناسبت صادر کرد آورده بود: «سردار همداني عصر دیروز در حین انجام مأموریت‌های مستشاری در حومه شهر حلب به‌دست تروریست‌های داعشی به شهادت رسید.»[18]

به گفته همرزمان حاج حسین همدانی، وی ساعت سه و سی دقیقه 16 مهر 1394 با همکارانش برای بازدید و شناسایی به منطقه‌ای که دست تکفیری‌ها بود رفته و در راه به کمین بر می‌خورند، پاره‌ای از آتشی که دشمن در منطقه تبادل کرده به ماشین اصابت می‌کند. ماشین منحرف شده و آن را به رگبار می‌بندند. راننده از ناحیه کمر و حسین همدانی از ناحیه چشم و سر آسیب جدی می‌بیند که به بیمارستان برده شده اما ساعت 8 شب شهید می‌شود.[19] همچنین پایگاه‌های خبری داخلی و خارجی شهادت حسین همداني توسط گروه تروریستی – تکفیری داعش را تأييد کردند.[20] هر چند برخی رسانه‌ها از جملهTimes of Israel با اشاره به حملات هوايي روسيه در آن منطقه از نسبت دادن اين اتفاق به داعش خودداري کردند.[21] اين در حالي بود که بي‌بي‌سي فارسي به نقل از ديده‌بان حقوق بشر سوريه واقع در بريتانيا خبر داد حسین همداني و همراهانش در اطراف پایگاه هوایی کویرس به دست داعش کشته [شهید] شده‌اند. ديده‌بان حقوق بشر همداني را مسئول نظارت بر عمليات شکست حصر اين پايگاه دانسته بود.[22]